Podzielniki kosztów czy ciepłomierze lokalowe? Porównanie metod rozliczania ciepła

Jak działa podzielnik kosztów ogrzewania

Podzielnik montuje się na grzejniku. Nie mierzy energii w GJ ani kWh – rejestruje wskazania zależne od temperatury grzejnika (w urządzeniach dwuczujnikowych także od temperatury powietrza) i czasu. Wskazania przelicza się na jednostki za pomocą współczynników oceny, które uwzględniają m.in. moc grzejnika i sposób przekazywania ciepła do czujnika. Część zmienną kosztu ogrzewania dzieli się proporcjonalnie do jednostek.

Wymagania dla elektronicznych podzielników określa norma PN-EN 834:2013-12 „Podzielniki kosztów ogrzewania do rejestrowania zużycia ciepła przez grzejniki – Przyrządy zasilane energią elektryczną”. Na poprawność wskazań wpływa m.in. miejsce montażu na grzejniku i właściwy dobór współczynników do typu grzejnika.

Jak działa ciepłomierz

Ciepłomierz składa się z przetwornika przepływu, pary czujników temperatury (zasilanie i powrót) oraz przelicznika. Oblicza energię oddaną w instalacji lokalu na podstawie przepływu wody i różnicy temperatur.

Ciepłomierz jest przyrządem pomiarowym podlegającym prawnej kontroli metrologicznej. Wymagania określa seria norm PN-EN 1434 „Ciepłomierze” (części dotyczące wymagań ogólnych, konstrukcji, badań, legalizacji oraz instalacji i eksploatacji), zharmonizowana z dyrektywą 2014/32/UE w sprawie przyrządów pomiarowych. Norma definiuje klasy dokładności, w których dopuszczalny błąd zależy m.in. od przepływu i różnicy temperatur – nie da się go opisać jedną liczbą.

Ciepłomierz lokalowy wymaga, aby cała instalacja lokalu była zasilana z jednego miejsca (układ poziomy, np. z rozdzielacza na klatce). W typowej instalacji pionowej, w której przez mieszkanie przechodzi kilka pionów, jego zastosowanie wymaga przebudowy instalacji.

Porównanie

Kryterium	Podzielniki kosztów	Ciepłomierze lokalowe
Co rejestrują	Wskazania względne (jednostki) dla każdego grzejnika	Energię cieplną lokalu w GJ lub kWh
Status	Urządzenia wskaźnikowe – nie są legalizowane jak przyrządy pomiarowe	Przyrządy pomiarowe – ocena zgodności i legalizacja
Wymagany układ instalacji	Instalacja z grzejnikami, w tym pionowa	Jedno zasilanie lokalu (układ poziomy)
Na co wrażliwe	Dobór współczynników, miejsce montażu, zmiany grzejników	Poprawność montażu i doboru przetwornika przepływu
Wpływ położenia lokalu i przepływu ciepła między lokalami	Tak – wymaga współczynników wyrównawczych	Tak – również wymaga rozważenia w regulaminie
Zdalny odczyt	Wymagany (termin dla istniejących urządzeń: 1 stycznia 2027 r.)	Wymagany (ten sam termin)
Czytelność dla mieszkańca	Jednostki umowne – wymagają wyjaśnienia	Energia w jednostkach fizycznych

Kiedy który system

Wybór zależy przede wszystkim od układu instalacji. W budynkach z instalacją pionową praktycznym rozwiązaniem są zwykle podzielniki; ciepłomierze lokalowe są naturalnym wyborem w budynkach z instalacją poziomą, z jednym zasilaniem każdego lokalu. Przebudowa instalacji pod ciepłomierze może mieć sens przy planowanej wymianie całej instalacji – wymaga wtedy projektu i rachunku opłacalności.

Przy ocenie technicznej wykonalności i opłacalności urządzeń art. 45a ust. 7b Prawa energetycznego każe uwzględnić m.in. sposób doprowadzenia ciepła do lokali, możliwość regulacji zaworami na grzejnikach, zakres termomodernizacji oraz koszty montażu i obsługi w stosunku do spodziewanych oszczędności. Szczegółowe warunki określa rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 7 grudnia 2021 r.

Co wpływa na rzetelność rozliczenia

1. Właściwe współczynniki oceny dla każdego grzejnika. Po wymianie grzejnika w lokalu współczynniki trzeba zaktualizować.
2. Współczynniki wyrównawcze za położenie lokalu w bryle budynku (lokale narożne, szczytowe, na ostatniej kondygnacji) – określone jawnie w regulaminie.
3. Jawny podział na koszty stałe i zmienne – koszty stałe rozlicza się proporcjonalnie do powierzchni lub kubatury (art. 45a ust. 8 pkt 3), a proporcję określa regulamin.
4. Zasady dla lokali bez odczytu – art. 45a ust. 11a ogranicza obciążenie do iloczynu średniego kosztu ogrzewania na m³ kubatury (lub m² powierzchni) budynku i kubatury (lub powierzchni) lokalu.
5. Kontrola sumaryczna – suma opłat lokali powinna odpowiadać kosztom zakupu ciepła (art. 45a ust. 4).
6. Czytelna informacja dla mieszkańców – zakres informacji w rozliczeniach określają art. 45c Prawa energetycznego i rozporządzenie z 2021 r.

Co mówią przepisy

• Prawo energetyczne, art. 45a ust. 8 pkt 1 – koszty ogrzewania lokali rozlicza się według wskazań ciepłomierzy lub podzielników kosztów ogrzewania; powierzchnię lub kubaturę stosuje się wyłącznie wtedy, gdy zastosowanie urządzeń jest technicznie niewykonalne lub nieopłacalne.
• Art. 45a ust. 7 i 7a – obowiązek wyposażenia budynku w ciepłomierz oraz lokali w ciepłomierze lub podzielniki i wodomierze ciepłej wody, z funkcją zdalnego odczytu, jeżeli jest to technicznie wykonalne i opłacalne.
• Art. 16 ustawy z 20 kwietnia 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 868) – do 1 stycznia 2027 r. właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego zastępuje ciepłomierze, podzielniki i wodomierze ciepłej wody zamontowane wcześniej urządzeniami z funkcją zdalnego odczytu.
• Rozporządzenie MKiŚ z 7 grudnia 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 2273) – warunki technicznej możliwości i opłacalności stosowania urządzeń, warunki wyboru metody rozliczania i zakres informacji w rozliczeniach.
• Dyrektywa (UE) 2023/1791 (EED) – art. 15 (opomiarowanie indywidualne i podział kosztów), art. 16 (wymóg zdalnego odczytu: nowe urządzenia zdalnie odczytywalne, istniejące doposażone lub wymienione do 1 stycznia 2027 r., chyba że państwo wykaże brak opłacalności) i art. 18 (informacje o rozliczeniach i zużyciu).

Najczęstsze pytania